چه کارهایی می‌تواند کیفیت انجام رساله دکتری را پایین بیاورد؟

مراحل انجام پایان نامه دکتری چگونه است؟
جولای 3, 2022

انتخاب بدِ موضوع

وقتی دانشجو در مقطع دکتری قبول شد کار پژوهشی و تحقیقاتی او شروع می‌شود. این طور نیست که مثل مقاطع قبل، ابتدا به تحصیلات مشغول باشد و در پایان تحصیلات به ارائه پروژه، تحقیق یا پایان نامه بپردازد. بلکه برای انجام پایان نامه دکتری باید تا جایی که امکان دارد، قبل از انتخاب رشته تحصیلی در مقطع دکتری، به زمینه انجام آن اندیشید. دانشجو طبق علاقه و استعدادی که در هر زمینه‌ای داشته باشد موضوع پژوهشی خود را انتخاب خواهد کرد. به این شکل، طی فرایند تحقیق خستگی بی معنا بوده و فرسایش و ناامیدی جایی در تحقیق نخواهد داشت.

پس می‌بینیم که بحث انتخاب موضوع از همان ابتدا بسیار بسیار مهم و حائز اهمیت می‌باشد. حال اگر این کار به درستی انجام نشود و دانشجوی مقطع دکتری برای انجام رساله خود، از ابتدا زمینه درستی برای موضوع پایان نامه انتخاب نکند، تا انتهای کار به زحمت خواهد افتاد. در عوض اگر بار علمی عنوان بیشتر باشد، امکان قبولی با نمره بالاتر و کسب رزومه بهتر تحصیلی فراهم خواهد شد.

انتخاب غلط و یا بدِ موضوع پایان نامه دکتری، باعث می‌شود اولاً به تأیید استاد مشاور، استاد راهنما و به دنبال آن تأیید دانشگاه نرسد. به فرض این که موضوعی که به درستی انتخاب نشده باشد، به هر نحوی به تأیید برسد، طی تحقیق حتماً دانشجو را برای انجام تز دکتری دچار مشکل خواهد کرد. به گونه‌ای که ممکن است موضوع انتخابی در کشور قابل اجرا نباشد، یا این که داده‌های آماری آن قابل دسترسی نباشد. اگر برای انجام رساله دکتری عنوان بدی انتخاب گردد، میل و رغبت به انجام را، از دانشجو سلب خواهد کرد و به طبَع آن، کار به خوبی پیش نخواهد رفت. یا گاهی دیده شده است به واسطه انتخاب نادرست زمینه موضوعی رساله دکتری، جامعه آماری و نمونه حجم آماری که باید برای تحقیق انتخاب گردد، با مشکل مواجه شده و امکان دسترسی به آن عملاً وجود ندارد. این معضلی است که بعدها بر روی تحقیق اثر سوء می‌گذارد.

بنابراین لازم است دانشجو قبل از حتی انتخاب رشته تحصیلی در مقطع دکتری به فکر زمینه موضوعی خیلی خوب برای پایان نامه خود باشد تا بتواند آن را به نحو احسن انجام داده و پس از تحقیق و پژوهش مطلوب، در آخر برای فارغ التحصیلی نمره خوبی را به واسطه عنوان خوب کسب نماید. برای این منظور مشاوره با اساتید اهل فن و کسانی که قبلاً بارها و بارها در این زمینه فعالیت داشته‌اند کمک مطلوبی برای دانشجو خواهد بود.

نگذاشتن وقت کافی برای انجام پایان نامه دکتری

بعد از این که دانشجویان تصمیم به تحقیق در مورد انجام پایان نامه دکتری خود می‌گیرند، در نظر گرفتن زمان بندی از واجبات بوده و لازم است دانشجو از همان ابتدای کار برنامه ریزی دقیقی را با نظم و رعایت ترتیب انجام مراحل مختلف، داشته باشد. این برنامه ریزی اگر بر روی کاغذ آورده شده و طبق جدول زمان بندی همه مراحل یک به یک و با دقت و وسواس فراوان به صورت چارت نوشته شود، خیال دانشجو را راحت‌تر کرده و امکان از دست دادن زمان کمتر خواهد شد. بعضی اوقات حتی با نوشتن برنامه دقیق و مدون ممکن است به واسطه مشکلاتی که طی انجام رساله دکتری برای دانشجو پیش آمد می‌کند، زمان مورد نظر از دست برود. پس برای نوشتن برنامه حتماً و حتماً باید مواردی از این دست را در نظر گرفت، یعنی دانشجو باید وقت‌های اضافی برای هر مرحله در نظر بگیرد تا موانع نتوانند تحقیق را به تعویق بیندازند.

چنان چه زمان به قدر کفایت نباشد، فرایند انجام تز دکتری دچار اخلال و پیچیدگی مراحل به یکدیگر خواهد شد. این قضیه زحمت را صد چندان خواهد کرد. نگذاشتن وقت کافی برای انجام پایان نامه دکتری باعث خواهد شد کلاف کار در هم تنیده شده و دانشجو و استاد راهنما را به زحمت بیاندازد. در این مواقع روال کار از دست خارج شده و نیاز است با کمک مؤسساتی که در زمینه انجام پایان نامه دکتری فعالیت دیرینه‌ای دارند و مشورت و راهنمایی اساتیدی که با این مؤسسات همکاری نزدیکی دارند، مراحل کار را تسریع بخشیده و با کمی تغییر در زمان بندی و برنامه ریزی اولیه، چرخه کار پژوهش را روی روال عادی خود برگرداند.

مؤسسه آسان پی اچ دی یکی از مؤسساتی است که در زمینه تنظیم زمان بندی و برنامه ریزی اولیه برای انجام یک به یک مراحل پایان نامه دکتری، یَد طولایی داشته و بارها با آموزش‌های علمی گسترده و مشاوره‌های به جا، کمک‌های فراوانی به دانشجویانی که وقت کافی برای انجام پایان نامه دکتری را نداشته و یا زمان را از دست داده‌اند انجام داده است. شما نیز با یک تماس می‌توانید از این امکانات برخوردار باشید.

عدم تعامل با استاد راهنما

معضلی که همیشه گریبانگیر اکثر دانشجویان به خصوص در مقطع دکتری برای انجام پایان نامه می‌شود، عدم تعامل و هماهنگی‌های لازم با استاد راهنما است. برقرار نکردن جلسات مشاوره‌ای منظم و پی در پی با استاد راهنما باعث خواهد شد، دانشجو طبق نظر و سلیقه شخصی خود اقدام کرده و اشتباهات بدون اصلاح جلو برود. اگر اولین اشتباه اصلاح نشده باقی بماند، بقیه مراحل پایان نامه نیز پیرو آن اشتباه انجام خواهد شد. مثلاً اگر بیان مسئله درست نباشد، ضرورت و اهمیت تحقیق هم به بیراهه خواهد رفت. به خصوص اگر در موقع نوشتن پروپوزال بدون کمک و مشورت استاد راهنما اقدام شود، در کل پایان نامه دکتری هم به قهقرا خواهد رفت. قبل از این که دانشجو عنوان رساله دکتری خود را تعیین کند، باید با استاد راهنما تعامل و رایزنی داشته باشد تا به عنوان درست در زمینه مناسب برسد. بعد از مشخص شدن عنوان توسط دانشجو و تأیید آن توسط استاد راهنما، نوبت به پر کردن فرم پروپوزال می‌رسد. در این مرحله استاد راهنما با توضیحات مناسب برای هر قسمت از فرم پروپوزال، دانشجو را به سویی هدایت می‌کند که عناوین فرم را شناخته و برای هر عنوان مطلب مناسب آن را تهیه و نگارش نماید. مثلاً برای نوشتن مقدمه دانشجو باید به چه مواردی اشاره کند؟، بیان مسئله را به چه صورت بنویسد؟، ضرورت و اهمیت تحقیق در چیست؟، روش تحقیق با توجه به موضوع انتخاب شده، باید چگونه باشد؟، برای قسمت آنالیز داده‌ها بهتر است از چه نرم افزارهایی استفاده شود؟ و قص علی هذا.

اگر جلسات تعامل با استاد راهنما بدون هماهنگی‌های لازم انجام شود، استاد قادر نخواهد بود وقت کافی برای دانشجو گذاشته و مشاوره در خور پژوهش انجام دهد. بلکه به توضیحات تیتروار بسنده کرده و ممکن است این امر دانشجو را به اشتباه بیندازد. پس لازم است دانشجو از قبل وقت جلسات با استاد راهنما را تعیین کرده و دقیقاً سر وقت تعیین شده در جلسات حضور داشته و از مشاوره استاد به درستی استفاده نماید تا انجام پایان نامه دکتری به نتیجه مطلوب استاد و دانشجو ختم شود.

نداشتن مشاور خوب

بسیار مشاهده شده در زمان انجام رساله دکتری، دانشجویان پس از دریافت نظرات مفید از طرف استاد راهنما، به ابهاماتی رسیده‌اند که نیاز به مشورت با اساتید دیگر در زمینه‌های مختلف پژوهش می‌باشد. به عنوان مثال برای انجام فصل سوم، چهارم و پنجم پایان نامه مقطع دکتری، وقتی استاد راهنما اشاره به نوع جامعه آماری، روش گردآوری اطلاعات و معرفی ابزار مورد نیاز برای این منظور، همچنین روش تحقیق کمی و کیفی تحقیق و نوع آنالیز و تجزیه و تحلیل داده‌ها و نهایتاً بررسی یافته‌های پژوهش و بحث و نتیجه گیری اشاره کرده و راهنمایی‌های لازم را برای دانشجو انجام می‌دهد، باز هم در حین انجام کار، مسائل و مشکلاتی پدید می‌آید که نیاز به گرفتن مشاوره و هدایت و راهنمایی جهت انجام درست کار می‌باشد. در این زمان یک مشاور خوب، بیشتر از میان مؤسسات فعال در زمینه انجام پایان نامه دکتری که سالیان سال تجربه اندوزی و نتایج مطلوبی کسب کرده‌اند، می‌توانند راهگشا بوده و مسیر را برای هر چه بهتر انجام دادن تز دکتری هموار کنند. نداشتن مشاور خوب در این موارد باعث می‌شود دانشجو به بی راهه رفته و نتایجی که در انتهای پژوهش به دست می‌آورد مطلوب برای دفاع نباشد.

حتماً و قطعاً این مسئله دانشجو را به زحمت انداخته و باعث هدر رفت هزینه و زمان خواهد شد. بنابراین بهتر آن است که در حین انجام تحقیق و پژوهش در انجام پایان نامه در مقطع دکتری از استادان زبده که با این مؤسسات از جمله مؤسسه آسان پی اچ دی همکاری تنگاتنگی دارند استفاده گردد. هر مشاوری نمی‌تواند مشاور خوب تلقی گردد. توجه لازم جهت انتخاب استاد یا مؤسسه برای دریافت آموزش، مشورت و راهنمایی کار تحقیق را تسریع بخشیده و به سمت درستی هدایت خواهد کرد.

مخصوصاً این که مشاور خوب به واسطه داشتن دانش کافی و مهارت‌های لازم، می‌تواند اطلاعات و منابع به روز و خوبی در اختیار دانشجو قرار داده و با در نظر گرفتن جوانب کار، روش مناسب پژوهش و تمامی استانداردهای لازم جهت فرایند تحقیق و نگارش و قالب بندی درست انجام تز دکتری از ابتدا تا مرحله دفاع و چاپ پایان نامه را با آموزش و راهنمایی در اختیار دانشجویان قرار دهد. بنابراین مشاوری انتخاب کنید که متعهد، دلسوز، کاربلد و از همه مهمتر در دسترس و پیگیر باشد.

گذاشتن کار مقاله برای آخر کار

شما در هر رشته و گرایشی که باشید، انجام پایان‌نامه دکتری با انجام پایان‌نامه در مقطع کارشناسی ارشد تفاوت بسیاری داشته و سختی آن بیشتر خواهد بود. زیرا در مقطع دکتری علاوه بر پایان نامه دانشجو باید مقاله علمی ارائه دهد و این کار ساده‌ای نیست. با توجه به چالش‌های زیادی که برای نوشتن مقاله و یا استخراج آن از پایان نامه وجود دارد، اگر این امر را برای آخر کار بگذارید، چه بسا موفق به انجام درست آن نشده و نتوانید مقاله را به موقع در ژورنال مناسب و مورد نظر به چاپ برسانید. در بعضی از نشریات ممکن است این زمان به دو سال هم برسد.

نکته مهم این است که مقاله خوب می‌تواند رزومه تحصیلی، شغلی و علمی دانشجو را تغییر داده و ارتقا بخشد یا این که در دانشگاه‌های معتبر دنیا به اخذ بورسیه تحصیلی کمک کند. بنابراین با توجه به قسمت‌های مختلفی مانند: انتخاب موضوع و عنوان مناسب برای مقاله، چکیده جامع و کامل در حد مطلوب، روش تحقیق متناسب با پژوهش، ارائه یافته‌های تحقیق و پاسخ علمی به سئوال مطرح شده در مقاله و نتیجه گیری درست و قابل دفاع و نهایتاً پیشنهادات مؤثر و استفاده از منابع جدید و به روز همراه با  نگارش استاندارد و دقیق طبق قالب و فرمت خواسته شده در ژورنال مورد نظر، مراحل ترجمه، تایپ، ویرایش، بازنویسی، صفحه آرایی و غیره، همگی اگر به انتهای کار موکول گردد، زمان مناسب برای انجام آن را از دست خواهید داد.

جهت مقاله‌نویسی ابتدا باید یک سری مهارت‌های اولیه مانند جستجو کردن، آشنایی با وب‌سایت‌های علمی و شناخته شده معتبر، آشنایی با سطح علمی مجلات و ژورنال‌های علمی و پژوهشی را کسب کنید. بعد از کسب مهارت در زمینه‌های مذکور شروع به سرچ کلید واژه‌های مورد نظر کرده و عناوین سال‌های اخیر به ویژه عناوینی که بار علمی بالاتری داشته و توسط نویسندگان مطرح نوشته شده را استخراج و بعد از مطالعه اجمالی موضوع مناسب در زمینه رشته و گرایش خود انتخاب کنید. اگر به این ترتیب موضوع خوبی برای مقاله خود انتخاب کنید و روی آن دقیق کار شود، می‌توانید در مجلات علمی خیلی خوب به چاپ رسانده و از مزایای آن بهره‌مند شوید. دانشجویان منتظر نباشند از اساتید موضوع آماده دریافت کنند. بلکه به صورت فعال و پویا موضوعات را سرچ کرده و خودتان یک موضوع خوب پیشنهاد دهید و سپس با استفاده از راهنمایی اساتید مجرب و کارآزموده بهترین عنوان را انتخاب کنید. این کار باید در زمان مناسب انجام شود.

از دست دادن زمان

در مقطع دکتری، دانشجویان باید از شروع به تحصیل با در نظر گرفتن دروس ارائه شده و انتخاب واحد پایان نامه، از قوانین، اطلاعات و الزامات دانشگاه مبنی بر زمان انجام رساله دکتری اقدام کرده و اطلاعات کافی را از واحد آموزش دریافت نمایند. بعد نوبت به انتخاب استاد راهنما و موضوع مورد مطالعه می‌رسد. این کار هم نیاز به زمان خاص خود را دارد که دانشجو در مورد اساتید قابل و دارای سابقه علمی بالا تحقیق کرده و استادی را انتخاب نماید که متناسب با زمینه و موضوع مورد علاقه دانشجو تحقیقاتی داشته و راغب و متعهد به کار باشد، زیرا مدت طولانی باید با استاد تعامل داشته باشد. بعد از این مرحله باید به دنبال منابع تحقیق باشید. منابعی که در انجام پایان نامه دکتری مورد استفاده قرار خواهد گرفت بهتر است به روز بوده و از جدیدترین منابع استفاده شود.

همچنین هر چه منابع استفاده شده چه منابع فارسی، چه منابع انگلیسی، بار علمی بالاتری داشته باشند، استفاده از آن‌ها با توجه به این که لیست منابع در آخر پایان نامه قرار می‌گیرد، در رأی داوران مؤثر خواهد بود. پس زمانی برای دسته بندی منابع در نظر گرفته و اطلاعات مورد نیاز را از مقالات، مجلات معتبر، کنفرانس‌ها، کتاب و یا گزارش‌های تحقیقی به صورت علمی و منطقی استخراج نمایید. سپس نوبت به نوشتن فهرست مطالبی که باید در پایان نامه قرار گیرد می‌رسد. حتماً یک فهرست اولیه از کاری که قرار است طی انجام رساله دکتری داشته باشید، تهیه نموده و هر عنوان را به چندین زیرعنوان تقسیم کنید تا بتوانید زمان را به درستی مدیریت کنید.

از دست دادن زمان در هر یک از مراحل پایان نامه ممکن است فاجعه ای به بار بیاورد که حتی زمان دفاع را هم از دست بدهید! با در نظر گرفتن این که از تصویب پایان نامه برای دفاع تقریباً شش ماه فرصت خواهید داشت، توجه داشته باشید با نزدیک شدن به زمان دفاع، مدارک مورد نیاز دانشگاه و اقدامات قانونی را، از قبل آماده کرده باشید.

تهیه رئوس مطالب به شما کمک می‌کند تا از ساختار کلی کار پایان نامه دکتری و طراحی پروژه تحقیق، اطمینان حاصل کنید که هر کاری در وقت خودش انجام خواهد شد. فرایند انجام تز دکتری با انتخاب موضوع و بعد عنوان پایان نامه شروع می‌شود. بعد انتخاب استاد راهنما و اگر نیاز باشد استاد مشاور، سپس دریافت و تکمیل فرم انتخاب موضوع و ارائه آن به مدیر گروه مربوطه در دانشگاه، پس از تأیید عنوان، طی تعامل با استاد راهنما و استاد مشاور و در بعضی موارد خاص مشاوره از مؤسسات فعال در زمینه پایان نامه شروع تکمیل فرم پروپوزال و گرفتن تأییدیه آن از پژوهش دانشگاه و گرفتن کد برای انجام پایان نامه دکتری.

بنابراین با تحلیل این فرایند کاملاً مشخص است که از دست دادن زمان برای هر یک از این مراحل چقدر دانشجو را معطل و عقب نگاه داشته و این باعث اضطراب، نگرانی، صرف هزینه بیشتر و نهایتاً در بدترین حالت آبکی شدن پایان نامه و ایرادهای زیاد اساتید و داوران هنگام دفاع خواهد شد. چه بسا دانشجو مجبور باشد پژوهش را دوباره از نو شروع کند.

نداشتن اصول روش تحقیق

وقتی دانشجویان مقطع دکتری موضوع مورد علاقه خود را برای انجام پایان‌نامه مشخص کرده و به تأیید می‌رسانند، برای صحت نتیجه پژوهش و اثر بخشی آن در نتیجه‌ای که گرفته می‌شود، باید از روش تحقیق مناسب با هدف تحقیق و ابزار مناسب در جهت و هم سو با روش تحقیق استفاده نمایند. دیده شده بعضی از مقالات و پایان نامه‌ها به دلیل عدم تطابق اهداف تحقیق متناسب با روش تحقیق در مراحل ابتدایی داوری رد شده‌ و یا نیاز به اصلاح دوباره در روش شناسی دارند. بنابراین پُر واضح است که قبل از انجام مراحل تحقیق باید اصول روش تحقیق با مطالعه و برقراری جلسات مشاوره‌ای با استاد راهنما و یا گرفتن مشورت از مراکز فعال در امر مشاوره‌ای و آموزش انجام پایان نامه دکتری، کاملاً مشخص و روشن باشد.

نمی‌توان از یک روش یکسان برای رشته‌ها و گرایش‌های مختلف استفاده کرد. بلکه هر رشته اصول روش تحقیق مربوط به خود را دارد. شناخت انواع مختلف روش تحقیق مانند: تحقیق توصیفی، پیمایشی، مقطعی، مطالعه موردی، روش دلفی، همبستگی دو متغیری، تحلیل رگرسیون، تحلیل کوواریانس، تحلیل عاملی و حل معادلات ساختاری، تحقیق پس رویدادی یا علی- مقایسه‌ای، روش‌های کیفی یا کمی هر کدام از این‌ها برای اهداف خاصی به کار گرفته‌شده و باید دانشجو اطلاع داشته باشد که کدام روش برای موضوع پژوهشی او برای انجام رساله دکتری مناسب است و تحقیق را در مسیر درست آن قرار می‌دهد.

نداشتن اصول روش تحقیق با توجه به متغیر مستقل و وابسته و عوامل مؤثر بر متغیرهای پژوهش، باعث خواهد شد، فصل سوم از پایان نامه درست انجام نشود. مثلاً ممکن است عدم شناخت اصول موجب شود جامعه یا حجم نمونه آماری به درستی انتخاب نگردد، ابزار گردآوری داده‌ها متناسب با اهداف پژوهش نباشد، یا اطلاعات جمع آوری شده پراکنده بوده و قابل استفاده برای تجزیه و تحلیل نباشد. پس بهتر آن است که دانشجو برای انجام پایان نامه دکتری و دریافت روش تحقیق مناسب، از مشاوره تخصصی و همفکری با استاد راهنما و یا کارشناسان خبره و مجرب در مؤسسات با سابقه و کارآزموده استفاده نماید.

کپی کاری

نگارش پروپوزال و تز دکتری دارای اصول و قواعدی‌است که باید رعایت شده و استاندارد آن حفظ گردد. هر دانشگاه شیوه نامه‌ای برای نگارش پایان نامه دارد که دانشجو قبل از اقدام به نوشتن باید از آن مطلع گردد و شیوه نامه را از آموزش دانشگاه دریافت نماید. بعد از این که همه مراحل طبق شیوه نامه انجام شد، اطمینان حاصل کنید که هیچ قسمت از کار کپی نبوده و از درج مطالبی که منبع موثق ندارند، استفاده نکنید زیرا زمان دفاع داوران و اساتید در مورد مطالب از شما سئوال می‌پرسند و باید بتوانید با قاطعیت و مستند پاسخ دهید.

یکی از مراحل ثبت پایان نامه، بارگذاری آن در سامانه همانندجو در سایت ایرانداک می‌باشد که به شما نشان خواهد داد چه درصدی از رساله با منابع دیگر همانندی دارد. هر چه این درصد کمتر باشد، کار مطلوب‌تر خواهد بود. نتیجتاً کپی‌برداری از مقالات، کتاب‌ها، نشریات و یا هر مطلب علمی دیگر باعث خواهد‌شد عدد درصد همانندجو بالا رفته و پژوهش شما برگشت داده‌شود.

برای جلوگیری از کپی کاری قبل از انجام رساله دکتری، رفرنس‌های علمی معتبر و مرتبط با زمینه موضوعی و عنوان پایان نامه خود را از سایت‌های معتبر مانند ساینس دایرکت یا گوگل اسکالر جستجو کرده و از آن‌ها ایده بگیرید نه این که عیناً مطالب را از منابع کپی، پیست کنید. باور پذیر نیست که بعضی مؤسسات غیرمتعهد و بی مسئولیت، که فقط هدف درآمدزایی دارند، با سوء استفاده از ناآگاهی دانشجویان از این روش استفاده کرده و باعث زحمت و صرف هزینه هنگفت برای دانشجو می‌شوند.

دقت کنید اگر مجبور به استفاده از مطلبی و یا نوشته‌ای از محقق دیگر شدید، حتماً منبع آن را ذکر کنید که محکوم به کپی کاری نشوید. همچنین مؤسسه آسان پی اچ دی برای مشاوره و آموزش انجام پایان نامه دکتری به شکل اصولی و استاندارد در خدمت شما بوده و به صورت آنلاین همیشه در دسترس دانشجویان عزیز می‌باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.